Een handvol houtblokken ligt aan je voeten, vers van de stapel gehaald voor de kachel later op de avond. Maar één blok ziet er anders uit: wit en pluizig, alsof er sneeuw op gesijpeld is, of juist voorzien van een vlek die vaalroest oplicht in het schemerlicht. Even twijfel je: is dit gewoon een beetje schimmel, of schuilt er een groter risico achter? Wie even stil blijft staan, merkt het pas echt: de omgeving ruikt een tik muffiger dan anders.
Onopvallende gast in het hout
Bij het openbreken van zo’n besmet stuk hout kan de lucht ineens zwaar en aards ruiken, een geur die bekend is bij bouwvakkers en houtspecialisten — het onmiskenbare aroma van schimmel, maar niet zomaar een schimmel. Hier heeft de mérule, ofwel Serpula lacrymans, haar intrek genomen. Op het eerste gezicht oogt het als watten of een grillige, bijna zijdeachtige massa die zich een weg baant tussen bast en kern. Soms zijn de schimmelplaten roestkleurig en brokkelen ze bij aanraking.
Wie goed kijkt ziet dunne draadjes, mycelium genaamd, als zenuwbanen door het hout lopen. In gunstige omstandigheden — een vochtgehalte van boven de twintig procent, weinig ventilatie en een gematigde temperatuur — groeit de mérule razendsnel. Het hout brokkelt af in kleine blokjes, neemt een bruinige tint aan, wordt zwakker tussen je vingers. Dat typische uiterlijk verraadt vaak het begin van een groter probleem voor het hele huis.
Het verkeerde hout op het verkeerde moment
Een blok besmet met mérule zomaar in de kachel gooien? Dat geeft het schimmelprobleem onbedoeld vleugels. Tijdens het verbranden verspreiden de miljoenen sporen zich via rook en luchtstromen. Via een open raam, een kier of simpelweg je adem wordt een nieuw hoofdstuk ingezet, niet zelden met gevolgen tot in de houten plinten of vloeren.
Daarom moet ieder blok met verdachte plekken apart gehouden worden van de rest. Handschoenen en een P3-masker zijn geen overbodige luxe — schimmelsporen zijn minuscuul, maar krachtig. Het hout dient dubbel verpakt te worden in stevige, goed afgesloten zakken, en vervolgens als besmet afval afgevoerd of buiten, bij volledig windstil weer en op veilige afstand, onder streng toezicht verbrand. Nog even snel bij de rest van het hout leggen “voor later” is vragen om ellende.
Een vochtprobleem verraadt zich altijd
Op plekken waar mérule opduikt, ligt de bron bijna altijd in de omstandigheden: vochtig, weinig luchtbeweging en te weinig licht. De plek waar je je voorraad hout opslaat verraadt veel. Ligt het direct op de grond? Tegen een muur zonder ventilatie? Vochtige lucht zonder ontsnapping, en het onvermijdelijke gevolg duikt op in de vorm van schimmelpluizen.
Wie eenmaal mérule in zijn houtvoorraad vindt, doet er goed aan niet alleen het hout te controleren, maar ook de rest van de woning. Plinten, houten draagbalken of vloerconstructies verdienen extra aandacht. Het oppikken van een lichte geur of verkleuring, het afbrokkelen van een oude plank — dit zijn geen details om achteloos voorbij te lopen. Professionele inspectie is aan te raden als besmetting verder reikt dan het haardhout.
Voorkomen is eenvoudiger dan opruimen
De beste verdediging tegen mérule is eigenlijk simpel: droog hout en goede opslag. Kies hout dat bij aankoop al een laag vochtpercentage (onder 20%) heeft, aangeschaft bij een betrouwbare leverancier. Bij thuiskomst krijgt het een plek waar het vrij blijft van de bodem, luchtig opgestapeld op pallets of rekken — het liefst op een plek waar wind en zon vrij spel hebben, maar regen geen kans krijgt.
Regelmatig controleren op verdacht uitziende plekken hoort er gewoon bij, zonder het dramatischer te maken dan het is. Preventie is geen eenmalige actie, maar een routine die opgaat in de seizoenen. Hiermee bescherm je niet alleen jezelf en je naasten bij het stoken, maar ook de structuur van je huis op lange termijn.
Waar mérule verschijnt, wijst de schimmel altijd richting vocht en een gebrek aan lucht. In dat kleine contrast tussen droge discipline en natte laksheid ontstaat het verschil tussen een gewone avond bij de haard, en jarenlange schade aan woning en welzijn.
